Het medicijn tegen onwetendheid

Tentoonstelling over de 'Orbis Sensualium Pictus' van Comenius
27 juni t/m 22 november 2009

'Een medicijn tegen onwetendheid is de educatie die jonge geesten op school moeten ontvangen, zodanig dat die educatie waar, helder en duurzaam is.'

Deze heldere uitspraak is van Jan Amos Comenius, auteur van het 17e-eeuwse leerboek voor jonge kinderen: Orbis Sensualium Pictus - De Wereld in Beeld.

De theoloog, filosoof en pedagoog Comenius was overtuigd dat opvoeding en scholing onmisbaar zijn voor een betere wereld. Tijdens zijn leven, 1592 - 1670, was onderwijs voorbehouden aan kinderen van gegoede ouders, in het bijzonder aan jongens. Maar 'alles leren aan allen' was voor Comenius een voorwaarde voor een wereld waarin elk individu zich kan ontwikkelen en mensen begrip en respect voor elkaar opbouwen. Geen strijd, maar harmonie, zoals in onze tijd wordt nagestreefd in de Verenigde Naties en de Wereldraad van Kerken.

Het Comenius Museum in Naarden wijdt, in samenwerking met het Nationaal Onderwijsmuseum in Rotterdam, een tentoonstelling aan de Orbis Pictus, een van de eerste ge´llustreerde leerboeken voor kinderen, de oorsprong van het aanschouwelijk onderwijs. Woord en beeld worden gecombineerd in lesjes, die 'uitbeelding en benoeming van alle fundamentele zaken in de wereld en alle bezigheden in het leven' bieden, zoals Comenius het zelf formuleert. 'Hoofdzaak is de zintuiglijk waarneembare dingen aan de zintuigen voor te leggen zodat zij begrepen kunnen worden. Ik zeg en herhaal nadrukkelijk dat dit laatste de grondslag is van alles. Want we kunnen noch wijs handelen, noch wijs spreken, indien wij niet eerst alles wat we dienen te verrichten of waarover we dienen te spreken, begrijpen. Er is immers niets in het verstand dat niet eerst in de zintuigen was.'  De eerste uitgave van Orbis Pictus verscheen in 1658 in Neurenberg; nog tot in de 20e eeuw is het boek in veel landen herdrukt.

De tentoonstelling 'Het medicijn tegen onwetendheid' in het Comenius Museum, die tot stand gekomen is in nauwe samenwerking met het Nationaal Onderwijsmuseum in Rotterdam, geeft een beeld van de tijd waarin Comenius leefde, van zijn opvattingen en de invloed die Orbis Pictus heeft gehad op de ontwikkeling van het onderwijs. In de vaste expositie van het Museum vindt de bezoeker meer over leven en gedachtegoed van de beroemde Tsjechische vluchteling, wiens graf te vinden is in het Mausoleum daarnaast.

[Bijschrift bij de afbeelding]
'Er zijn vijf uiterlijke zintuigen. Het oog 1) ziet de kleuren of die nu  zwart of wit, groen of blauw, rood of geel zijn. Het oor 2) hoort klanken zowel uit de natuur, zoals stemgeluid en woorden, maar ook kunstmatige tonen zoals muziek. De neus 3) ruikt geur en stank. De tong 4) samen met het verhemelte proeft de smaken die zoet of bitter, scherp, zuur of wrang zijn. De hand 5) onderscheidt door aanraking de maat en vorm, warm en koud, vochtig en droog, hard of zacht, glad of ruw, zwaar of licht. Er zijn drie innerlijke zintuigen. Het gewone gevoel in het voorhoofd 7) begrijpt de van buiten binnenkomende zaken. De verbeeldingskracht boven de wervels 6) maatk onderscheid tussen de dingen die gedacht en gedroomd worden. Het geheugen 8) in het achterhoofd bewaart alle zaken en herinnert ze. Sommige dingen raken verloren en dat is vergeetachtigheid. De slaap is de rust van de zintuigen.'

De tentoonstelling ┤Het Medicijn tegen onwetendheid┤, over Comenius┤ leerboek Orbis Sensualium Pictus, werd geopend door Dr. Jan Terlouw, zelf auteur van kinderboeken. De tentoonstelling blijft nog te zien tot en met 22 november.

Leren is niet alleen lezen. Zien, voelen, ruiken helpen het kind vertrouwd te raken met de wereld om hem heen. Zaken die niet in de dagelijkse omgeving van het kind voorkomen worden getoond in een rariteitenkamer.


Terug

Jan Amos Comenius - (1592 - 1670)